Sosyal medyada sağını solunu sallayarak kendisini göstermeye çalışan, her türlü hâl ve tavrı sıradanlaştıran insanları anlamakta güçlük çekiyorum.
İnsanda biraz ar, biraz haya, biraz da kendine ve bulunduğu yere karşı hürmet olur. İnsan, ne olursa olsun, nerede bulunursa bulunsun kendisine yakışanı bilmeli; davranışlarında bir ölçü, sözlerinde bir ağırlık, hâlinde bir vakar taşımalıdır. Her şeyi görünür kılmak, her anını başkalarının nazarına sunmak, insanın kendisine ait ne varsa ortaya dökmesi anlamına gelmemelidir.
Toplumsal hayatımıza giderek sirayet eden bu ciddiyetsizlik, ölçüsüzlük ve samimiyetsiz samimiyet, milletimizin binlerce yıllık ahlak ve terbiye anlayışıyla bağdaşmıyor. Elbette zaman değişiyor, alışkanlıklar dönüşüyor, iletişim biçimleri farklılaşıyor. Ancak insanın kendisine, ailesine, çevresine ve topluma karşı taşıdığı mesuliyetin bu kadar kolay aşınması normal karşılanmamalıdır. Teknolojinin insanı birbirine yakınlaştırması beklenirken, bazen en yakınındakine yabancılaştıran bir vasıtaya dönüşmesi üzerinde düşünmeye değer.
İletişim alanında ortaya çıkan yeni imkânlar, ne yazık ki her zaman bilgiye, irfana ve insan ilişkilerinin gelişmesine hizmet etmiyor. Ortalıkta her konuda fikir sahibi olan fakat çoğu zaman söylediklerinin mahiyetinden habersiz bir kalabalık var. Her şeye duyarlı görünen, her mesele hakkında hüküm veren, fakat gerçek hayatta sorumluluk almaktan ve elini taşın altına koymaktan uzak duran bir insan tipi ortaya çıktı. Sanal âlemde son derece içten, merhametli ve samimi görünenlerin bir kısmı, gerçek hayatta karşılaştıkları insanlara selam bile vermiyor.
Kapı komşusuna bir selamı çok gören, hâlini hatırını sormayan; fakat hiç tanımadığı insanların paylaşımlarının altına güzel sözler yazan, akrabasının cenazesine gitmeye vakit bulamayıp sosyal medyada peş peşe taziye mesajları yayımlayan bir anlayışla karşı karşıyayız. Bir insanın acısına ortak olmak, bir gönle dokunmak, bir ihtiyaç sahibinin elinden tutmak birkaç cümle yazmaktan çok daha fazlasını gerektiriyor. Ne var ki bugün görüntü, çoğu zaman hakikatin önüne geçmiş durumda. İnsanın ne olduğu değil, nasıl göründüğü önemseniyor.
Bir de her şeyin paylaşılma mecburiyeti varmış gibi yaşanan bir hayat biçimi gelişti. Gidilen yer, yenilen yemek, yapılan iyilik, edilen ibadet, duyulan üzüntü, gösterilen merhamet... Neredeyse insanın kendisine ait hiçbir hâli kalmadı. Oysa insanın kendisine saklaması gereken şeyler de vardır. Her güzelliğin ilan edilmesi, her mutluluğun sergilenmesi, her niyetin başkalarının bilgisine sunulması gerekmez. Bazen susmak, gizlemek ve kendi hâlinde kalmak da bir ahlak meselesidir.
Üstelik sanal âlemde kimin hangi niyetle baktığını, kimin neyi nasıl değerlendirdiğini bilmek mümkün değildir. İnsan kendisini her türlü nazardan, kötü niyetten ve gereksiz meraktan korumayı da bilmelidir. Nazar dediğimiz şey, bizim kültürümüzde öyle yabana atılacak bir mesele değildir; yeri gelir bir öküzü bile devirir. Her nimeti, her güzelliği, her mahremiyeti göz önüne sermenin bir hikmeti olmadığı gibi, insanın kendisine ait olanı muhafaza etmesinde de bir edep vardır.
Bütün bunların ötesinde asıl mesele, insanın kendi iç dünyasında giderek büyüyen boşluktur. Kalabalıklar içerisinde yalnızlaşan, sürekli konuştuğu hâlde birbirini dinlemeyen, binlerce insanla irtibat kurduğu hâlde bir gönüle dokunamayan bir toplumsal yapı oluşuyor. Bilgi çoğalıyor ama hikmet aynı ölçüde artmıyor; iletişim imkânları genişliyor ama muhabbet daralıyor. İnsanlar birbirlerini daha çok görüyor, fakat birbirlerini daha az tanıyor.
İnsanın kendini ve haddini bilmesi, mahremiyetine sahip çıkması, sözünün ve davranışının bir ağırlığı olması eskimiş alışkanlıklar değildir. Bunlar, bir toplumun ayakta kalmasını sağlayan temel değerlerdir. Herkesin her şeyi yapabildiği, her davranışın normalleştirildiği, mahcubiyetin ve utanma duygusunun neredeyse bir eksiklik gibi görüldüğü bir yerde ahlaki ölçülerin muhafazası da giderek zorlaşır.
Nihayetinde insan yalnızca başkalarının gözünde nasıl göründüğünden ibaret değildir. Bir de kendisiyle baş başa kaldığında ne olduğu, vicdanında ne taşıdığı ve kimsenin görmediği zamanlarda nasıl davrandığı zamanlar vardır. Belki de bugün en çok kaybettiğimiz şey, bu iki hâl arasındaki tutarlılıktır.
Dilerim bu büyük gürültünün, gösterişin ve yapay yakınlığın içerisinde insanlığımızı, mahremiyetimizi, edebimizi ve birbirimize karşı gerçek sorumluluklarımızı kaybetmeyiz. Zira bir toplumun ahlakı, yalnızca söyledikleriyle değil, yaşama biçimiyle de ölçülür. Allah hakkımızda her şeyin hayırlısını versin.
Mehmet Baş