Niğde’de bir Yahudi mahallesine, bir sinagoga ya da en ufak bir Yahudi yerleşimine rastlamazsınız. Buna rağmen, hiç Yahudi nüfusu olmayan bu şehirden iki Yahudi milletvekili seçilmiştir. Tarihin bu ilginç cilvesi, bir yandan dönemin siyasi dengelerini ve temsiliyet anlayışını sorgularken, diğer yandan azınlıkların siyasetteki görünürlüğüne dair önemli bir örnek sunar.
DR. SAMUEL ABRAVAYA MARMARALI: BİR MİLLETVEKİLİNİN UZAKTAN TEMSİLİ
1880 yılında İzmir’de dünyaya gelen Dr. Samuel Abravaya Marmaralı, mesleki başarıları ve modernleşme çabalarına verdiği destekle öne çıkan bir isimdir. Eğitim hayatını zorluklarla sürdürmüş, tıp alanında "Abravaya Sendromu" gibi bilimsel keşiflere imza atmıştır. Ancak tıpta ve siyasetteki bu başarılarının gölgesinde, Niğde milletvekilliği görevine dair önemli bir soru işareti yer alır: Hiç görmediği, bağ kurmadığı bir şehri gerçekten ne kadar temsil edebilmiştir?
1935 yılında Niğde’den bağımsız milletvekili olarak seçilen Marmaralı, dönemin siyasi pragmatizminin bir yansımasıdır. Yahudi toplumunu mecliste temsil etmesi için aday gösterilmesi, azınlıklara dair "sınırlı ama kontrollü" bir temsil politikasıdır. Ancak bu temsil, Niğde halkının gerçek ihtiyaçları ve taleplerinden ne kadar uzaktır? Marmaralı’nın Niğde’yi hiç ziyaret etmemesi, şehrin sorunlarına yönelik somut bir çözüm üretmemesi, bu temsiliyetin ne kadar yüzeysel olduğunu ortaya koyar.
Atatürk’ün danışman hekimliğini yapması, sağlık politikalarına dair önerilerde bulunması ve Cumhuriyet’in modernleşme hamlelerine verdiği destek, elbette takdire şayandır. Ancak temsil ettiği Niğde ile hiçbir bağ kurmamış bir milletvekilinin, meclisteki varlığı ne derece anlamlıdır?
AVRAM GALANTİ: TARİH YAZARI MI, SİYASETÇİ Mİ?
Dr. Marmaralı’dan sonra, 1943-1946 yılları arasında Niğde’yi temsil eden Avram Galanti’nin hikâyesi, benzer şekilde eleştiriye açıktır. Bodrum’da doğup Osmanlı’nın çokkültürlü yapısında şekillenen Galanti, bir tarihçi ve akademisyen olarak değerli bir isimdir. Ancak onun milletvekilliği, siyasetçi kimliğinden çok akademik çalışmalarıyla anılmaktadır.
Galanti’nin Niğde ve Bor Tarihi adlı kitabı, bölgenin geçmişine dair önemli bir eser olsa da, bu çalışma, onun bir tarihçi olarak Niğde’ye duyduğu entelektüel merakın sonucudur; siyasi temsil sorumluluğunun değil. Niğde’yi de ziyaret etmemiş olan Galanti, temsil ettiği şehirle bağ kurmayı bir milletvekili olarak görev edinmemiştir.
Galanti’nin milletvekilliği, tek parti dönemi siyasetinin bir başka yansımasıdır. Azınlık temsilini mümkün kılan bu politikalar, temelde bir “kontenjan siyaseti” anlayışına dayalıdır. Galanti’nin siyasi geçmişine bakıldığında, Niğde’nin sosyal ve ekonomik sorunlarına dair herhangi bir kayda değer çaba göze çarpmamaktadır. Bu, onun Niğde milletvekili olma gerekçesini sorgulatır.
SİYASİ PRAGMATİZM VE YÜZEYSEL TEMSİL
Dr. Marmaralı ve Avram Galanti’nin hikâyeleri, azınlıkların siyasette temsiline dair önemli bir dönüm noktasıdır; ancak bu temsil, çoğu zaman şekilsel ve yüzeyseldir. Niğde’nin Yahudi nüfusu olmamasına rağmen bu şehirden iki Yahudi milletvekilinin seçilmesi, dönemin siyasi dengelerine dayalı bir "kontenjan siyaseti"ni gözler önüne serer. Bu durum, azınlıkların mecliste yer almasını sağlasa da, bu temsiliyetin gerçek anlamda halkın ihtiyaçlarına yönelik bir fayda sağlamadığını da ortaya koyar.
Niğde halkı, temsilcilerinin Yahudi kimliğinden ziyade, şehrin sorunlarına çözüm üreten bir vekil beklerdi. Ancak her iki milletvekili de bu beklentiyi karşılayamamış, temsil ettikleri şehre yabancı kalmıştır. Niğde’nin siyasi tarihinde birer "isim" olarak yer alsalar da, halkın hafızasında kayda değer bir yer edinmemişlerdir.
Bugün Niğde’nin sokaklarında dolaşanlar, bu iki ismi bilmezler. Onların milletvekilliği, Niğde halkının günlük hayatına bir katkı sunmamış, temsiliyetleri sadece meclis sıralarında kalmıştır. Yine de, Marmaralı’nın tıptaki başarıları ve Galanti’nin tarih yazıcılığı, bireysel anlamda saygıyı hak eder. Ancak bu bireysel başarılar, temsiliyetlerinin zayıflığını örtmeye yetmez.
Niğde’nin hiç tanımadığı bu iki milletvekili, şehir halkının hafızasında birer gölge olarak kalmıştır.
Mehmet Baş