İş yerinde, okulda ya da sosyal çevrede bazen ilginç bir manzarayla karşılaşırsınız. Birbirleriyle geçinemeyen, aynı masaya otursa kavga edecek insanlar, konu siz olunca bir anda ortak paydada buluşurlar. Dün birbirinin kuyusunu kazanlar, bugün sizin önünüzü kesmek için omuz omuza verir. İşte tam da o zaman halkın yüzyıllardır söylediği o söz akla gelir: "Kurt dağdan inince köyün itleri birleşir."
Sakın bunu kendi değersizliğinizin kanıtı sanmayın. Tam tersine, çoğu zaman bu durum sizin görünürlüğünüzün, etkinizin ve potansiyelinizin göstergesidir.
Psikolojide buna benzer durumlar uzun zamandır incelenmektedir. İnsanlar, kendi eksiklerini görmek yerine, rahatsız oldukları kişiyi ortak hedef hâline getirerek grup içinde bir birlik duygusu oluştururlar. Buna "günah keçisi oluşturma" denir. Başarısızlıklarının, huzursuzluklarının ya da kıskançlıklarının yükünü tek bir kişinin omzuna bırakırlar. Çünkü sorunla yüzleşmek yerine bir hedef bulmak daha kolaydır.
Sosyolojik açıdan ise buna grup dayanışmasının ortak tehdide karşı güçlenmesi denebilir. Normal şartlarda birbirleriyle anlaşamayan insanlar, kendilerinden daha güçlü, daha üretken ya da daha dikkat çeken birini görünce geçici bir ittifak kurabilirler. Ortak sevgileri olmadığı hâlde ortak korkuları onları aynı safta buluşturur.
Tarih de bunun örnekleriyle doludur. Büyük fikir adamları, bilim insanları, sanatçılar ve öncü liderler çoğu zaman en sert eleştirileri, en yakın çevrelerinden görmüşlerdir. Çünkü sıradan olan, farklı olandan rahatsız olur. Duran su akmaz; akan su ise mutlaka dikkat çeker.
Bu yüzden biri size sistemli biçimde mobbing uyguluyorsa, dedikodular üretiliyorsa ya da küçük bir grubun ortak hedefi hâline getiriliyorsanız, önce şu soruyu sorun:
"Ben gerçekten kötü biri olduğum için mi bunlar oluyor; yoksa varlığım onların düzenini bozduğu için mi?"
Çoğu zaman ikinci ihtimal gerçeğe daha yakındır.
Unutmayın; kartallar serçelerle yarışmaz. Meyve vermeyen ağaca kimse taş atmaz. İnsanlar genellikle kendilerini tehdit etmeyenle uğraşmaz; enerjilerini, kendilerince yükselme ihtimali gördükleri kişiyi durdurmaya harcarlar.
Bu yüzden böyle zamanlarda depresyona girmek yerine tebessüm edin ve içinizden şu cümleyi kurun:
"Bu kadar farklı karakterdeki insanı aynı amaç için bir araya getirebildiysem, demek ki kaliteli ve etkili bir insanım."
Elbette bu, her eleştirinin haksız olduğu anlamına gelmez. İnsan önce kendini sorgulamalıdır. Hatası varsa düzeltmeli, eksiği varsa tamamlamalıdır. Fakat ortada haklı bir sebep yokken yalnızca üretken olduğu, çalışkan olduğu, ilkelerinden vazgeçmediği veya doğruları söylediği için hedef seçiliyorsa, bu artık kişinin ayıbı değil; ona saldıranların ortak korkusudur.
Şunu da unutmayın: Sürü hâlinde havlayanlar, çoğu zaman tek başına yürüyen kurttan korkarlar. Çünkü kurt, sürünün onayına ihtiyaç duymaz. Gücünü kalabalıktan değil, karakterinden alır.
Onun için yolunuza devam edin. Gürültüye değil, hedefinize odaklanın. Çünkü tarih, kurdun değil; kurda havlayan itlerin adını çoktan unutmuştur.
Mehmet Baş