Advert
Advert

“Geçmişten Günümüze Borçalı”

Türk Ocakları Niğde Şubesi’nin düzenlediği Ocakbaşı Sohbeti’nin bu haftaki konuğu Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Avrasya Araştırmaları Anabilim Dalı Doktora Öğrencisi Oğuz Mammadlı oldu.

“Geçmişten Günümüze Borçalı”
“Geçmişten Günümüze Borçalı”
Bu içerik 867 kez okundu.

Türk Ocakları Niğde Şubesi’nin düzenlediği Ocakbaşı Sohbeti’nin bu haftaki konuğu Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Avrasya Araştırmaları Anabilim Dalı Doktora Öğrencisi Oğuz Mammadlı oldu.

Mammadlı, “Geçmişten Günümüze Borçalı” konulu sohbetinde, tarihten günümüze kadar Gürcistan’da yer alan Borçalı bölgesi ve Borçalı Türkleri hakkında bilgi verdi.

Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Avrasya Araştırmaları Anabilim Dalı Doktora Öğrencisi Oğuz Mammadlı konuşmasında şunları kaydetti:

Borçalı Tarihi

“Tarihi Borçalı ili dünyanın en eski insan sitelerinden biridir.

Yazılı kaynaklarda burada yerleşmiş en eski etnik grup olarak Buntürklerin ismi zikredilir: “İskender Şah, Lot evlatlarını sıkıştırıp yarı karanlık ülkeye kovarken... Kür vadisi boyunca dört şehirde: Sarkine, Urbnisi, Kaspi, Odzrhede yaşayan savaşçı Buntürk boyları ile yüzleşti. Bu zaman Haldeyler tarafından cesur Hunlar buraya yerleştirildi. Onlar Buntürk hükümdarından yaşamaya yer istediler ve Zanava’da yurt edindiler.”Salnamenin yayıncısı Takayşvili, “Buntürkleri”genellikle “Turanlılar”olarak adlarırır, onun bu düşüncesini “Kartlis Shovreba (Gürcistan hayatı)” salnamesinin bilgileri doğrular. Öyle ki, yazarın ifadesine göre “öncelikle Msheta çevresinde yerleşen Türkler onu zor alınacak istihkâma çevirerek adını Sarkine koydular.”

7. yüzyılda Borçalı arazisine bir Türk kavmi olan Göktürkler gelmişlerdir. Göktürkler yeni kudretli Türk halkının Hazarların diğer akraba kavimlerle birleşmesine ortam oluşturdular. Hazarlardan başka bu ittifaka Suvar ve Barsil boyları da dâhil oldu. Türk boylarının Borçalı bölgesinde yerleşimi Güney Kafkasya’nın Arap hilafetinin bünyesinde olduğu yılarda da devam etmiştir. 853 yılında hilafet kumandanı Boğa Türk kendi orduları ile vilayetten vilayete geçerek, Derbent kapılarını açtı ve Dmanisiye 3 bin aile yerleştirdi.

Borçalı’nın en karmaşık dönemi XVIII. yüzyıl olarak kabul edilir. Azerbaycan'da merkezi devletin zayıflaması, başıboşluğun hüküm sürmesi Borçalı’da yaşayan halkın sıksık yer değiştirmelerine sebep olmuştur. XIX. yüzyılın başlarında Rusya ağalığının sağlanması Borçalı ve genellikle Güney Kafkasya'nın Müslüman nüfusu için asıl facia oldu. Bölgenin Osmanlı ve Kacarlı topraklarına sürgün edilen Müslüman nüfusun (Karapapaklar, Ulaşlı, vb.) yerine Ermeniler, Aysorular ve Urum Yunanları yerleştirildi ki, bu da Borçalı’nın etnik durumunu değiştirdi.

XX. yüzyılın başlarında Rusya tarafından desteklenen Ermenilerin Borçalı’da Müslümanların ortadan kaldırılması arzusu hayata geçmedi. Rusya'da Romanovlar hanedanının devrilmesinden sonra Kafkasya'da milli özgürlük mücadelesi daha da güçlendi. 1918 yılının Mayıs ayında Güney Kafkasya'da bağımsız devletler kuruldu. Borçalı aydınları Osmanlı'nın himayesinde Karapapak devletini kurma kararını verdiler. Borçalı ile ilgili Azerbaycan-Gürcistan görüşmelerinin sürdüğü bir dönemde Ermeniler Borçalı’yı kanlı savaş meydanına çevirdiler. 17 Aralık 1918yılında Borçalı için başlayan Ermeni-Gürcü savaşı bölgenin ikiye bölünmesi ile sonuçlandı.

Şu anda Ermenistan'a verilmiş Borçalı topraklarında Türk olarak hiç kimse kalmamıştır. Gürcistan içindeki Borçalı topraklarına ise Svaneti göçmenlerinin yerleştirilmesi ve Gamsahurdiya rejiminin anti-Türk politikası sonucunda bölgenin etnik içeriği hayli değiştirildi. Gürcistan Cumhuriyeti’nde Şevardnadze’nin başkan seçilmesi ile Borçalı Türklerinin durumu iyileşse de büyük üzüntüyle belirtmek gerekir ki, 2001 yılından Rusya Federasyonu ülkeye gelen Gürcistan vatandaşlarına vize uygulaması şartını getirmesinden dolayı Borçalı Azerbaycanlılarının Rusya'ya vizesiz gidiş-dönüş amacıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'ne gelişleri hızlandı.

Borçalı’nın Coğrafi Yapısı

Azerbaycan’la Türkiye arasında bulunan Gürcistan toprakları içinde kalan Borçalı ili; Dağ Borçalı, Aran Borçalı ve Bağ Borçalı olmak üzere 3 büyük kısımdan oluşmaktadır. Genellendirme yaparsak, Borçalı doğuda Azerbaycan sınırından başlamış batıda Kars’a kadar, güneyden Ermenistan’ın Gümrü ilinden, kuzeyde Trialet Dağları’na kadar uzanan bir bölgeyi kapsar.

1918 senesinde Ermenistan’la Gürcistan arasında yaşanmış savaş sonrasında Dağ Borçalısı’nın bir kısmı (şimdiki Lori ve Tavuş bölgeleri) Ermenistan’ın eline geçmiştir

XIX. yüzyılın ortalarında kazaya çevrilmiş olan Borçalı, 1929 yılında ortadan kaldırılarak üç ile bölünmüştür: Borçalı, Lüksemburg (Bolnisi) ve Başkeçid. 1930 yılında Ermenistan Borçalısındaysa Kalinino, Celaloğlu (Stepanavan), Noyamberyan ve Allahverdi (Alaverdi) illerine bölünmüşdür.

Borçalı’nın Sosyal Yapısı (Nüfus, Ekonomi ve Kültür)

Borçalı, eskiden beri Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelerden biridir. XIX. yüzyılda Gürcistan’ı yönetmiş olan Rus Generali A.P.Ermelov kendi mektuplarında Gürcistan ahalisi hakkında bahsederken şöyle yazmıştır: “Borçalı, Kazak ve Şemşeddil bölgesinin ahalisinin büyük çoğunluğu Tatarlardır.”[1]  2002 senesinde Borçalı’da yapılmış olan nüfus sayımına göre ahalinin etnik yapısında Azerbaycanlılar üstünlük oluşturmaktaydı. İkinci olarak Gürcüler, üçüncü ise Ermenilerdir.

Geleneksel olarak Borçalı ahalisi tarımla uğraşır. 2011 yılında Gürcistan’da yığılmış ot bitkilerinin % 96’sı, çokyıllık ot bitkilerinin %76’sı, terevez mahsullerinin % 14,7’si, bostan bitkilerinin% 17’i, patatesin % 21’i, tahılın % 17,8’i, mısırın % 12’i Borçalı tarafından üretilmiştir.

Kültürel olarak Borçalı ahalisi terekeme hayatı sürdürür. Yazın hayvanları yedirmek ve kış için hazırlık yapmak maksadıyla yaylaya çıkar. Kış geldiği zamansa yayladan köye geri döner. Borçalı’da halıcılık, kilimcilik gibi sanatlar çok yaygındır” şeklinde konuştu.

 

 

 

Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
İYİ Parti’de  istifa
İYİ Parti’de istifa
İnce’den “ince” vaatler
İnce’den “ince” vaatler